Kapının arkasında işverene ait bir dizi yükümlülük duruyor ve bunların ihmali doğrudan idari para cezasına bağlanmış.
Temel Kural: Sorumluluk Devredilemez
Kanunun 4. maddesi işverene çalışanların iş sağlığı ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getiriyor. Aynı maddede şu cümle geçiyor: işveren, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini dışarıdan alsa bile sorumluluğu ortadan kalkmıyor.
Yani bir OSGB ile sözleşme imzalamak, kaza sonrasında "biz hizmet satın almıştık" savunmasını geçerli kılmıyor. İş güvenliği uzmanı tespit eder, uyarır, raporlar; uygulama işverende kalır.
Yükümlülük 1: Görevlendirme ve İSG-KATİP
İlk adım uzmanın görevlendirilmesi. Ama görevlendirme ıslak imzalı bir sözleşmeyle tamamlanmıyor.
Atama İSG-KATİP sistemi üzerinden yapılıyor. İşveren sözleşmeyi oluşturuyor, uzman kendi hesabından onaylıyor, sözleşme aktif oluyor. İki taraflı onay tamamlanmadan görevlendirme hukuken başlamış sayılmıyor.Sistemde ayrıca uyum kontrolü var. Belge sınıfı işyerinin tehlike sınıfını karşılamıyorsa sözleşme kurulmuyor.
İşyerinin durumunda değişiklik olduğunda çalışan sayısı arttığında, NACE kodu güncellendiğinde, yeni şube açıldığında sözleşmenin gözden geçirilmesi gerekiyor. Çalışan sayısı artışı çoğu zaman hizmet süresini de artırıyor.
Yükümlülük 2: Araç, Gereç, Mekân ve Zaman
Mekân. Uzmanın çalışabileceği bir yer. Büyük işletmelerde ayrı ofis, küçük işletmelerde en azından kayıtları inceleyebileceği bir masa.
Araç ve gereç. Ölçüm cihazları, kişisel koruyucu donanım, dokümantasyon için bilgisayar erişimi.
Zaman. Bence en çok ihlal edilen kalem bu. Sahaya gelen iş güvenliği uzmanı "şu an üretim yoğun, sonra bakarız" cevabı almamalı. Yönetmeliğin öngördüğü asgari süre işyerinde fiilen geçirilmeli.
Hatırlatalım: az tehlikeli sınıfta çalışan başına ayda 10 dakika, tehlikeli sınıfta 20 dakika, çok tehlikeli sınıfta 40 dakika.
2026 yılı için bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işverene uygulanan idari para cezası 33.326 TL.
Yükümlülük 3: Bilgi ve Belge Sağlama
Bir iş güvenliği uzmanı için gereken bilgilerin neredeyse tamamı işverenin elinde.
Bunlar arasında çalışan listesi ve işe giriş tarihleri, makine ve ekipman envanteri, kullanılan kimyasalların güvenlik bilgi formları, bakım kayıtları, taşeron sözleşmeleri, önceki kaza kayıtları ve varsa ölçüm raporları yer alıyor.
Eksik bilgiyle yapılan risk değerlendirmesi eksik çıkıyor. Bir işveren kullanılan kimyasalların tam listesini vermediğinde, o kimyasalların riski değerlendirmeye girmiyor ve olay çıktığında sorumluluk bilgiyi saklayan tarafa dönüyor.
Yükümlülük 4: Koordinasyonu Sağlamak
Bir işyerinde birden fazla İSG aktörü var: iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çok tehlikeli sınıfta diğer sağlık personeli, destek elemanları, çalışan temsilcisi.
Kanun bunlar arasındaki iş birliği ve koordinasyonu sağlama görevini işverene veriyor. Uzman ve hekimin birbirinden habersiz çalıştığı bir işyerinde veri akışı kopuyor.
Şöyle düşünün. Gürültü ölçümü 87 desibel çıktı. Uzman ölçümü yapıp raporladı. Bu bilginin hekime ulaşması gerekiyor ki o bölümdeki çalışanların odyometri testleri sıklaştırılsın. Aktarım olmazsa ölçüm dosyada kalıyor.
Koordinasyonu sağlamayan işveren için 2026 idari para cezası 33.326 TL.
Yükümlülük 5: Bildirimlere Cevap Vermek
Tespitlerini iş güvenliği uzmanı onaylı deftere yazıyor. Defter işveren tarafından da imzalanıyor.
İmza "okudum" anlamına geliyor ve hukuken bağlayıcı. Kaza sonrası mahkeme bu deftere bakıyor: uyarı yapılmış mı, işveren görmüş mü, ne kadar sürede ne yapılmış.
İşverenin yapması gereken üç şey var. Tespiti kayda geçirmek, düzeltme için gerçekçi bir takvim belirlemek, kapanışı belgelemek.
Bir de şunu unutmayın. Hayati tehlike arz eden bir tespit yapıldığında ve işveren makul sürede önlem almadığında, uzman durumu Bakanlığın yetkili birimine bildirmek zorunda. Bu bir tercih değil, yasal yükümlülük. Bildirim yapmayan uzmanın belgesi askıya alınıyor.
Yükümlülük 6: Fesih Yasağına Uymak
Bu maddeyi bilmeyen işveren sayısı hiç az değil.
Uzman hayati tehlikeyi Bakanlığa bildirdiğinde, işveren bu bildirim nedeniyle uzmanın iş sözleşmesine son veremiyor ve uzman hiçbir şekilde hak kaybına uğratılamıyor.
Aksi hâlde işveren hakkında bir yıllık sözleşme ücreti tutarından az olmamak üzere tazminata hükmediliyor. Yargıtay'ın bu yönde kararları mevcut.
Yükümlülük 7: Gerekiyorsa İSGB Kurmak
Çalışan sayısı belli eşikleri aştığında kısmi süreli hizmet yetmiyor.
Tam süreli görevlendirme eşikleri: az tehlikeli sınıfta 1.000, tehlikeli sınıfta 500, çok tehlikeli sınıfta 250 çalışan. Bu sayıların katları için ek uzman gerekiyor.
Tam süreli görevlendirme gerektiğinde işveren İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) kurmakla yükümlü. Birim için asgari fiziki şartlar yönetmelikte tanımlanmış.
2025 Sonrası: Artık Kimse Kapsam Dışında Değil
Uzun yıllar boyunca küçük işletmeler bu yükümlülüklerin dışındaydı. 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerleri için zorunluluk on iki yıl boyunca beş kez ertelendi.
1 Ocak 2025 itibarıyla erteleme sona erdi. Bugün çalışan sayısı ve tehlike sınıfı ne olursa olsun, kanun kapsamındaki her işyeri İSG hizmeti almak zorunda.
Küçük işletmeler için 9 Ocak 2025 tarihli 7538 sayılı Kanun ile dört seçenek tanımlandı:
Belgeli işveren hizmeti bizzat üstlenebilir. İşveren çalışanları arasından belgeli birini görevlendirebilir. OSGB veya Çalışan Sağlığı Merkezi'nden hizmet alınabilir. Son olarak, 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerinin işvereni veya vekili, Bakanlığın açtığı iki günlük eğitimi tamamlarsa sağlık muayeneleri dışındaki hizmetleri kendisi yürütebilir.
Görevlendirme yapılmaması hâlinde 2026 için ceza, görevlendirilmeyen her kişi başına 111.263 TL ve aykırılık devam ettiği her ay aynı tutar tekrar uygulanıyor. Rakamlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor.
Doğru Uzmanı Seçmek
Yükümlülükler tamam. Peki işveren karşısındaki kişiyi nasıl değerlendirmeli?
Belge sınıfı uyuyor mu. İlk kontrol bu. NACE kodunuz tehlikeli sınıftaysa en az B, çok tehlikeliyse A sınıfı belge gerekiyor. Vize tarihi de kontrol edilmeli.
Sektörü tanıyor mu. Belge sınıfı yasal eşik, sektör bilgisi asıl fark. Tekstil fabrikasında on yıl geçirmiş bir uzman, hiç tekstil görmemiş üst sınıf belgeli birinden genelde daha isabetli çalışıyor. Adaya kendi sektörünüzde hangi işyerlerinde çalıştığını sorun.
Sahaya iniyor mu. Bazı uzmanlar ofiste oturup evrak düzenliyor. Oysa risk üretim hattında, depoda, çatıda. İlk ziyarette işyerini baştan sona gezmek isteyen bir isim doğru sinyal veriyor.
Anlaşılır konuşuyor mu. Uzmanın muhatabı sadece işveren değil, kaynakçı da, forklift operatörü de. Mevzuat diliyle konuşan biri sahada karşılık bulamıyor.
Kayıt disiplini var mı. Onaylı defterin düzenli tutulup tutulmadığı en somut gösterge. Her ay aynı cümlelerin tekrarlandığı bir defter, işin yapılmadığını gösteriyor.
Rahatsız edici olmayı göze alıyor mu. İşverenin duymak istemediğini söyleyebilen bir uzman, ilk bakışta zahmetli görünür. Ama kaza sonrası dosyada işverenin lehine duran şey tam olarak o kayıtlardır.
OSGB Seçerken Nelere Bakmalı?
Çoğu işletme hizmeti dışarıdan alıyor. O yüzden kurum seçimi de ayrı bir başlık.
Yetki belgesi geçerli mi. OSGB'lerin Bakanlıkça yetkilendirilmiş olması ve belgelerinin güncel olması gerekiyor. Bakanlığın yayımladığı yetkili kuruluş listesinden kontrol edilebiliyor.
Uzman kadrosunda süreklilik var mı. Her ay farklı bir isim gönderen kurumla çalışmak sistem kurmayı zorlaştırıyor. İşyerini tanıyan bir uzmanın çıkardığı iş, her seferinde sıfırdan başlayan birinden farklı.
Sözleşmede süre net yazıyor mu. Aylık kaç saat hizmet verileceği rakamla belirtilmeli. "Mevzuata uygun süre" ifadesi anlaşmazlık çıkarıyor.
Kayıtları kim hazırlıyor. Bazı kurumlar şablon dokümanları isim değiştirerek gönderiyor. Risk değerlendirmesinin sizin işyerinize gelinip yapılıp yapılmadığını sorun.
Kaza anında ulaşılabilirlik. Mesai dışı bir kazada kime ulaşılacağı sözleşmede tanımlı olmalı.
50'den Az Çalışanı Olan İşletmeler İçin Yol Haritası
Küçük işletmeler bu sürece yeni girdiği için pratik bir sıralama vermek faydalı olur.
Tehlike sınıfınızı öğrenin. SGK işyeri bildirgenizdeki NACE koduna bakın. Kod, tehlike sınıfını belirliyor.
Yöntemi seçin. Kendiniz eğitim alıp üstlenmek, çalışanlar arasından belgeli birini görevlendirmek veya OSGB'den hizmet almak. Üçü de geçerli.
Sözleşmeyi İSG-KATİP'te kurun. Sistemde görünmeyen anlaşma hukuken yok sayılıyor.
Risk değerlendirmesini yaptırın. Sistemin ilk çıktısı bu. Diğer her şey buradan türüyor.
Eğitimleri tamamlayın. Az tehlikeli sınıfta çalışan başına en az 8 saat.
Acil durum planını hazırlayın ve tatbikat yapın. Küçük ofislerde bile tahliye planı ve toplanma alanı tanımlanmalı.
Kayıtları dosyalayın. Eğitim tutanakları, sözleşme, risk değerlendirme raporu ve onaylı defter denetimde ilk istenenler.
Bu altı adımı tamamlayan bir işletme, yükümlülüğün büyük kısmını karşılamış oluyor. Geri kalanı düzenli takibe kalıyor.
Yükümlülük Uzun, Mantığı Kısa
Listeye bakınca insanın gözü korkuyor. Sözleşme, süre, mekân, belge erişimi, koordinasyon, bildirimlere cevap, fesih yasağı, gerekiyorsa İSGB kurulumu.
Ama hepsinin altında tek bir cümle yatıyor: uzmanın işini yapabilmesi için ortamı siz hazırlıyorsunuz. Sahaya girmesine izin verin, istediği belgeyi verin, yazdığını okuyun, kapanış için tarih belirleyin. Doğru bir iş güvenliği uzmanı bu yükü ciddi biçimde hafifletir. Ama sizin üzerinizden almaz. Kanun son sorumluyu tek kelimeyle tanımlamış: işveren.
Sıkça Sorulan Sorular
OSGB'den hizmet almak işverenin sorumluluğunu kaldırır mı?
Hayır. Kanun sorumluluğun devredilemeyeceğini açıkça düzenlemiş. Uzman tespit eder ve bildirir; önlemi uygulamak işverenin görevi olarak kalır.
Görevlendirme yapmayan işverene 2026'da ne kadar ceza uygulanıyor?
Görevlendirilmeyen her kişi başına 111.263 TL ve aykırılık devam ettiği her ay aynı tutar yeniden uygulanıyor. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncelleniyor.
50'den az çalışanı olan işveren hizmeti kendisi verebilir mi?
Az tehlikeli sınıftaysa evet. İşveren veya işveren vekili, Bakanlığın açtığı iki günlük eğitimi tamamlarsa sağlık muayeneleri dışındaki İSG hizmetlerini kendisi yürütebiliyor.
İSG-KATİP kaydı olmadan yapılan anlaşma geçerli mi?
Hayır. Sözleşmenin sistemde iki taraflı onaylanması gerekiyor. Sistemde görünmeyen görevlendirme denetimde yok sayılıyor.
Çalışan sayısı artınca ne yapmak gerekiyor?
Hizmet süresi çalışan sayısıyla doğru orantılı hesaplandığı için sözleşmenin güncellenmesi gerekiyor. Az tehlikeli sınıfta 1.000, tehlikeli sınıfta 500, çok tehlikeli sınıfta 250 çalışan eşiği aşıldığında ise tam süreli görevlendirme ve İSGB kurulması zorunlu hâle geliyor.
https://umutelbir.com/is-guvenligi-uzmani-kimdir/ hakkında bilgi almak için hemen tıklayın.