Ambulans uçak, kabinine yoğun bakım ünitesi yerleştirilmiş, hasta nakli için düzenlenmiş özel donanımlı uçaktır. Bu uçaklarda kabin basıncı deniz seviyesinden yaklaşık 2.400 metre yükseklikteki değere ayarlanır ve bu eşik, solunum sıkıntısı olan hastanın uçuş planını doğrudan belirler. Nakil kararı bu noktada lojistik olmaktan çıkar ve tıbbi bir hesaba dönüşür.
Hava Yoluyla Hasta Nakli Ne Zaman Gerekir?
Hava yoluyla hasta nakli, kara ambulansının süresi ya da konforu yetersiz kaldığında gündeme gelir. Beş yüz kilometreyi aşan bir mesafe karayolunda altı saati bulur, aynı mesafe jetle bir saatin altında uçulur. Uzayan yol süresi, kalp krizi ve inme gibi zamana bağlı tablolarda tedavi penceresini daraltır. Kritik hastada kazanılan her saat sonucu değiştirir.
Bu tablo yurt dışında yaşanan olaylarda daha da nettir. Tatilde geçirilen bir trafik kazası, yabancı bir yoğun bakımda uzayan yatış veya sigorta kapsamı biten tedavi, hastanın ülkesine dönüşünü zorunlu kılar. Tarifeli seferde sedye taşıma imkânı sınırlıdır. Havayolu, solunum cihazına bağlı bir hastayı kabine kabul etmez.
Uçak İçinde Hangi Tıbbi Ekipman Bulunur?
Uçak içindeki tıbbi ekipman, gezici bir yoğun bakım odasının karşılığıdır. Kabinde sedye, taşınabilir ventilatör, çok parametreli monitör, defibrilatör, infüzyon pompası ve oksijen tüpü bulunur. Her cihaz, uçuş boyunca titreşime ve basınç değişimine dayanacak biçimde zemine sabitlenir. Elektrik beslemesi uçağın kendi sisteminden alınır ve kesinti anına karşı bağımsız batarya devreye girer.
Bu düzen, kabinin hacmine göre değişir. Light jet sınıfındaki bir uçakta sedye, tek bir ekipman rafıyla birlikte konumlanır. Heavy jet sınıfında ise refakatçi koltuğu, ilaç dolabı ve ikinci bir monitör aynı kabine sığar.
Kabin Basıncı Hastayı Nasıl Etkiler?
Kabin basıncı, vücuttaki kapalı hava boşluklarının hacmini değiştirir. İrtifa yükseldikçe basınç düşer ve akciğerde, orta kulakta ya da bağırsakta hapsolan hava genleşir. Pnömotoraks tanısı almış hastada bu genleşme hayati risk üretir, bu yüzden uçuş öncesi göğüs tüpü takılır. Beyin ödemi ve yeni geçirilmiş dalış kazası da uçuş planını baştan değiştirir.
Bu nedenle kalkıştan önce hastanın uçuşa uygunluğu hekim tarafından değerlendirilir. Değerlendirme, hemoglobin değerini, solunum desteğinin düzeyini ve son kırk sekiz saatteki seyri kapsar. Gerekli görülen uçuşlarda uçak, kabin irtifasını deniz seviyesine yakın tutacak biçimde daha alçak bir seviyede uçurulur.
Kapıdan Kapıya Nakil Süreci Nasıl İşler?
Kapıdan kapıya nakil, hastanın yattığı yataktan varış hastanesindeki yatağa kadar tek zincir halinde kurgulanır. Zincir kara ambulansıyla başlar, apronda uçağa aktarma yapılır, varışta ikinci bir kara ambulansı hastayı devralır. MEK JET, hasta transferi taleplerinde bu üç halkayı tek operasyon planı üzerinden yürütür. Halkalardan biri eksik kalırsa hasta apronda bekler ve uçuşta kazanılan süre geri verilir.
Kabindeki Sağlık Ekibi Kimlerden Oluşur?
Sağlık ekibi, en az bir hekim ve bir yoğun bakım hemşiresinden oluşur. Hekim genellikle anestezi ve reanimasyon ya da acil tıp kökenlidir. Ekip, hastanın tablosuna göre perfüzyonist veya yenidoğan uzmanıyla genişler. Kuvöz gerektiren bebek nakillerinde kabine ayrı bir güç kaynağı ve ısıtma düzeni eklenir.
MEK JET'in hava ambulans organizasyonunda ekip, uçuştan önce hastanın dosyasını devralır. Böylece kabinde kullanılacak ilaç ve cihaz listesi kalkıştan önce sabitlenir. Bu hazırlık, varış hastanesine devir sırasında da zaman kazandırır.
Yurt Dışı Nakillerinde İzin ve Evrak Süreci
Yurt dışı nakli, uçuş izinleriyle tıbbi evrakın aynı anda tamamlanmasını gerektirir. Uçak için geçiş ve iniş izni, rota üzerindeki ülkelerin sivil havacılık otoritelerinden alınır. Hasta için güncel epikriz, uçuşa uygunluk raporu, pasaport ve varış hastanesinden gelen yatak onayı istenir. Sigorta şirketinin ödeme taahhüdü de bu dosyanın parçasıdır.
Bu evrak zinciri, nakil tarihini belirleyen asıl unsurdur. Uçak hazır olsa bile yatak onayı gelmeden hasta havalanmaz. Nakli geciktiren şey uçak değil, eksik evraktır.
Nakil Öncesi Netleşmesi Gereken Dört Başlık
Nakil öncesi doğrulama, teklif kabul edilmeden tamamlanır. Kara ambulansının yetersiz kaldığı mesafelerde uçak ambulans devreye girer, aşağıdaki dört başlık ise iki teklifi gerçekten karşılaştırılabilir kılar.
Kapıdan kapıya kapsam. Fiyatın iki uçtaki kara ambulansını içerip içermediği yazılı olarak sorulur.
Kabinde görev alacak ekip. Hekimin ve hemşirenin uzmanlık alanı, hastanın tablosuna göre önceden belirlenir.
Refakatçi hakkı. Kabine kaç yakının alınabileceği, uçak sınıfına ve sedye düzenine göre değişir.
Uçuşa uygunluk raporu. Raporu gönderen hastanenin hekimi düzenler, uçuş hekimi onaylar.
Bu dört başlık netleştiğinde nakil, gün değil saat üzerinden planlanabilir hale gelir. Hastanın kazandığı zaman da uçağın hızından değil, zincirin kesintisiz kurulmasından çıkar.