Gaziantep, sadece lezzetlerin değil, aynı zamanda binlerce yıllık Türk tarihinin ve kültürünün de harmanlandığı en köklü coğrafyalardan biri. Asya steplerinden yola çıkıp 1071 Malazgirt zaferiyle Anadolu’yu yurt edinen Oğuz Türkleri, bu toprakların gen haritasını ve kültürel kimliğini ilmek ilmek işledi. Peki, bugün gururla "Antepliyim" diyen vatandaşlarımızın kökeni hangi boya dayanıyor? Tarihçilerin ve sosyologların yaptığı derinlemesine araştırmalar, Gaziantep'in ilçe ilçe, bölge bölge hangi Oğuz boyunun izlerini taşıdığını gözler önüne seriyor.
Gaziantep Merkezinde Kadim İzi: Bayat ve Kızık Boyunun Hakimiyeti
24 Oğuz boyu arasında Türk dünyasında en geniş nüfusa ve devlet kurma yeteneğine sahip olan topluluk şüphesiz Oğuzlardır. Bu büyük yapının Gaziantep ayağı incelendiğinde, şehir merkezinde ve buraya bağlı köylerde ağırlıklı olarak Bayat boyu karşımıza çıkıyor. "Devleti ve nimeti bol" anlamına gelen Bayat boyu, Antep’in köklü geleneklerinin, dil unsurlarının ve misafirperverliğinin temel taşını oluşturuyor.
Merkez ve çevresinde Bayat boyunun yanı sıra adını sıkça duyduğumuz bir diğer önemli güç ise Kızık boyudur. Tarih boyunca sert, disiplinli ve adaletli yapılarıyla bilinen Kızıklar, Gaziantep’in yerleşik kültürünün oluşmasında, bağcılık ve tarım geleneklerinin şekillenmesinde çok büyük bir rol oynamıştır.
İlçelerin Gen Şifresi: Nizip’te Yazır, Araban’da Beydili Rüzgarı
Gaziantep'in gen haritası sadece merkezle sınırlı değil; ilçelere ve özellikle Barak ovasına doğru inildiğinde adeta bir Türk boyları atlası ortaya çıkıyor. Şehrin her bir köşesi, Oğuzların farklı bir kolunun yiğitliğiyle yoğrulmuş durumda:
Nizip ve Barak Bölgesi: Bu topraklarda ulu bir çınar gibi duran Yazır (Yazgır) boyunun hakimiyeti vardır. "Oğuz elinin hükümranı" olarak anılan Yazırlar, Nizip'in ve dillere destan Barak kültürünün, ağıtlarının, geleneklerinin ana kaynağıdır. Ayrıca yine Nizip bölgesinde Bayındır ve Büğdüz boylarının da çok köklü yerleşim izleri bulunmaktadır.
Araban Bölgesi: Kuzeye, Araban ovalarına doğru ilerlediğimizde bizi Beydili (Beğdili) boyu karşılıyor. Sözü kıymetli, emirleri mutlak anlamına gelen Beydililer, Araban çevresinde hem nüfus hem de kültürel miras olarak varlıklarını asırlardır güçlü bir şekilde koruyor.
Türkiye genelinde en dar coğrafyaya yayılan Alayuntlu boyu gibi nadir kollardan ziyade Gaziantep; Bayat, Yazır, Beydili ve Kızık gibi Oğuzların en kurucu, en ihtişamli boylarına ev sahipliği yaparak Anadolu'nun gerçek bir Türkmen yurdu olduğunu tüm dünyaya kanıtlıyor.