Anestezi ve reanimasyon klinikleri; yüksek stres düzeyi, hızlı karar alma zorunluluğu ve belirgin hiyerarşik yapısıyla düşük psikolojik güvenliğin ortaya çıkması açısından risk taşıyan çalışma ortamlarıdır.
Anestezi ve reanimasyon uzmanlığı, karar alma sürecinin saniyeler içinde tamamlanması gereken, hata payının çoğu zaman geri döndürülemez sonuçlar doğurduğu ve katı bir hiyerarşik düzenin egemen olduğu bir disiplindir.
Klinik başarı yalnızca teknik yetkinlikle değil, ekip üyelerinin fikrini, endişesini ve hatasını çekinmeden dile getirebildiği güvenli bir kültürle mümkündür.
1. Psikolojik Güvenlik:
Sağlık ekiplerinde psikolojik güvenliği güçlendiren unsurları derleyen bir gözden geçirme çalışması da benzer temalara işaret etmektedir: açık iletişim, karşılıklı saygı, hataların cezalandırma yerine öğrenme fırsatı olarak değerlendirilmesi ve liderin erişilebilir olması, öne çıkan ortak bulgular arasında yer almaktadır.
2. Anestezi ve Reanimasyon Kliniklerinde Tükenmişlik ve Mobbing Gerçekliği Anestezi ve yoğun bakım hekimleri, tükenmişlik açısından risk taşıyan bir meslek grubu olarak kabul edilmektedir.
3. Hiyerarşi ve Eğitim Kültürü
Tıp eğitiminin çıraklık usulüne dayanması, zorbalığın çoğunlukla üst hiyerarşideki hekimler tarafından uygulanmasını açıklayan önemli bir etkendir.
4. Liderlik Davranışı Değişebilir mi?
Literatür, bu tablonun değiştirilemez bir kader olmadığını göstermektedir; liderlik davranışı öğrenilebilir ve geliştirilebilir bir niteliktir. Kolektif liderlik yaklaşımı, liderliğin yalnızca hiyerarşinin en üstündeki kişiye ait olmadığını, ekibin tüm kademelerine yayılması gerektiğini savunmaktadır; paylaşılan sorumluluk ve hesap verebilirlik, bu modelde yüksek kaliteli bakım kültürünün temel bileşenleri olarak tanımlanmaktadır.
Şefkatli liderlik modeli ise farklı bir vurgu taşımaktadır. Bu modelde lider, ekip üyelerini dikkatle gözlemler, onların karşılaştığı güçlükleri anlamaya çalışır ve bu farkındalıkla harekete geçer. Hata meydana geldiğinde suçlayıcı değil, öğrenmeyi önceleyen bir tutum sergiler. Bu yaklaşımın yüksek standartlardan taviz vermeyi gerektirmediği, aksine yüksek standartlarla bir arada yürüyebildiği vurgulanmaktadır.
5. Türkiye Bağlamında Uygulanabilir Adımlar
Türkiye'deki eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite kliniklerinde bu çerçevenin hayata geçirilmesi için birkaç somut adım önerilebilir. Klinik düzeyinde, asistan hekimlerin isim belirtmeden geri bildirim verebileceği düzenli bir değerlendirme toplantısının kurumsallaştırılması ilk adım olarak değerlendirilebilir.
Eğiticilerin performans değerlendirmesine yalnızca akademik üretkenliğin değil, mentorluk ve iletişim becerisinin de dahil edilmesi ikinci bir öneridir. Asistanlığın ilk gününde mobbingin ne olduğunu ve nasıl bildirileceğini açıkça anlatan bir oryantasyon eğitiminin verilmesi de önemlidir; zira mobbing, çoğu zaman "eğitimin doğal bir parçası" olarak algılandığı için bildirilmemektedir.
6. Uluslararası İyi Uygulama Örnekleri İngiltere kökenli olup günümüzde Amerika Birleşik Devletleri ve çeşitli ülkelerde de uygulanan Schwartz Rounds toplantıları, klinik ve klinik dışı tüm çalışanların bakım sürecinin duygusal ve etik yükünü aylık olarak bir araya gelip paylaştığı yapılandırılmış bir formattır. Bu toplantıların katılımcılarda tükenmişlik hissini azalttığı ve meslektaşlar arasındaki hiyerarşik mesafeyi yumuşattığı bildirilmiştir
Türkiye'deki eğitim ve araştırma hastanelerinde, bu modellerden esinlenen küçük ölçekli girişimler örneğin aylık bir paylaşım toplantısı veya anonim bir geri bildirim mekanizması- düşük maliyetle uygulanabilecek somut ilk adımlar olarak değerlendirilebilir.
Gelecek Perspektifi
Gelecekte, eğitim kurumlarının müfredatına liderlik ve psikolojik güvenlik eğitimlerinin eklenmesi, eğiticilerin yalnızca teknik değil, iletişimsel ve etik yetkinlikler açısından da değerlendirilmesi ve klinik içi anonim geri bildirim mekanizmalarının kurumsallaştırılması öncelikli hedefler arasında yer almalıdır.
Dr. Erkan Atlamaz’ın
“Hatasız Olmaz, Peki Sonra? Anestezi ve Reanimasyon Kliniklerinde Psikolojik Güvenlik, Tükenmişlik ve Mobbing Üzerine Bir Derleme” isimli derleme yarışmasında 5. Olan çalışmasından özetlenmiştir. Kendisine teşekkür ederim.