Türkiye’de son yıllarda artan sıcaklıklar ve değişen yağış düzeni tarımsal üretimin geleceği açısından önemli bir risk oluşturuyor. Gaziantep gibi tarımsal üretimin güçlü olduğu kentlerde ise iklim koşullarındaki değişim, üreticilerin önündeki en önemli başlıklardan biri haline geliyor.
Gümüşhane Üniversitesi araştırmacıları Banu Bolayır ve Uğur Demirel tarafından hazırlanan ve Bilgi Sosyal Bilimler Dergisi’nde yayımlanan çalışma, Türkiye’de tarımsal ürünlerin iklim değişikliğine karşı ne ölçüde kırılgan olduğunu ortaya koydu.
Araştırmada, 2004-2024 dönemine ait TÜİK bitkisel üretim verileri ile Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün farklı iklim göstergeleri birlikte değerlendirildi.
157 ÜRÜNÜN 53’Ü YÜKSEK RİSK GRUBUNDA
Çalışmada kesintisiz üretim verisine ulaşılabilen 157 tarım ürünü mercek altına alındı. Yapılan değerlendirmede ürünlerin 53’ü yüksek, 52’si orta, 52’si ise düşük risk grubunda yer aldı.
Listenin en dikkat çekici bölümünde ise Gaziantep'te en çok tarım alanlarında ekilen arpa, karpuz ve mısır bulunuyor. Bu ürünlerin iklim değişikliğine bağlı sıcaklık ve yağış değişimlerinden daha fazla etkilenebilecek ürünler arasında yer aldığı belirtildi.
Araştırmanın ortaya koyduğu tablo, doğrudan “üretim düşecek” anlamına gelmiyor. Uzmanların dikkat çektiği nokta, söz konusu ürünlerin iklim kaynaklı olumsuzluklara karşı daha yüksek kırılganlık göstermesi.
Bu nedenle risk sıralamasının özellikle tarımsal planlama ve üreticilere yönelik destek politikalarında dikkate alınması gerektiği vurgulanıyor.
SICAKLIK ARTIŞI TARIMIN EN BÜYÜK RİSKLERİNDEN BİRİ
Araştırmada tarımsal iklim riskini belirleyen göstergeler arasında maksimum sıcaklık açık ara öne çıktı.
Risk modelinde maksimum hava sıcaklığının önem derecesi yüzde 60,42 olarak hesaplandı. Bunu yüzde 11,98 ile toplam yağış miktarı ve yüzde 11,26 ile 10 santimetre derinlikteki toprak sıcaklığı izledi.
Başka bir ifadeyle bu üç değişken, oluşturulan iklim risk modelinin yüzde 83,66’sını oluşturdu.
Türkiye’nin uzun yıllara yayılan sıcaklık ve yağış verileri de dikkat çekici bir değişime işaret etti. Araştırmaya göre ortalama sıcaklık 13,2 dereceden 15,3 dereceye yükselirken, maksimum sıcaklık 19,2 dereceden 21,4 dereceye çıktı.
Minimum sıcaklık da 7,6 dereceden 10 dereceye yükseldi. Buna karşılık toplam yıllık yağış miktarı 607,4 milimetreden 567 milimetreye geriledi.